Vận tải biển bứt phá từ cú sốc giá cước

Căng thẳng tại eo biển Hormuz thổi bùng giá cước vận tải

Sau các cuộc không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel vào Iran từ cuối tháng 2, rủi ro gián đoạn nguồn cung gia tăng rõ rệt, kéo theo phản ứng dây chuyền trên thị trường năng lượng và vận tải biển.

Ngay sau khi căng thẳng tại khu vực Trung Đông leo thang, giá dầu Brent tăng vọt lên 82,6 USD/thùng trong phiên 4/3/2026, tăng gần 19% trong vòng 1 tháng và tăng 30,5% trong 3 tháng qua. Giá nhiên liệu vốn chiếm khoảng 35 – 50% tổng chi phí vận hành của doanh nghiệp vận tải biển, đặc biệt với các tàu cũ có mức tiêu hao lớn. Khi giá dầu đi lên, các hãng tàu có xu hướng áp dụng phụ phí nhiên liệu (BAF) hoặc điều chỉnh tăng giá cước để bù đắp chi phí.

Dữ liệu từ London Stock Exchange Group cho thấy, chỉ số cước vận tải chuẩn đối với tàu chở dầu cỡ lớn (VLCC) vận chuyển 2 triệu thùng/ngày từ Trung Đông sang Trung Quốc theo thang đo Worldscale đã tăng lên 423.736 USD/ngày vào 2/3/2026, gấp đôi so với ngày 27/2/2026 (mức cao nhất trong 6 năm) sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran.

Cùng với cước vận tải dầu thô, theo Spark Commodities, cước vận tải LNG tại khu vực Đại Tây Dương ngày 2/3 đạt mức 61.500 USD/ngày, tăng 43% so với ngày 27/2. Tại Thái Bình Dương, mức giá đạt 41.000 USD/ngày, tăng 45%. Đà tăng nhanh trong vài ngày phản ánh mức độ nhạy cảm của thị trường trước rủi ro địa chính trị.

Rủi ro không chỉ đến từ giá nhiên liệu mà còn từ chi phí bảo hiểm. Hàng loạt nhà bảo hiểm quốc tế như Gard, Skuld, NorthStandard, London P&I Club và American Club đã thông báo hủy bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với tàu hoạt động tại vùng Vịnh, có hiệu lực từ ngày 5/3/2026. Trong bối cảnh xung đột tại Vùng Vịnh diễn biến phức tạp, nhiều nhà bảo hiểm tăng phí hoặc thậm chí từ chối cung cấp bảo hiểm cho tàu đi qua eo biển Hormuz. Điều này buộc các hãng tàu phải tìm kiếm hợp đồng mới với mức phí cao hơn để duy trì khai thác.

Cùng lúc, nhiều chủ tàu, tập đoàn dầu khí và công ty thương mại đã tạm dừng hoặc điều chỉnh hoạt động vận chuyển dầu thô, nhiên liệu và LNG qua eo biển Hormuz nhằm giảm thiểu rủi ro.

Theo Ocean Network Express (ONE), khoảng 10% đội tàu container toàn cầu đang bị cuốn vào tình trạng ùn tắc lan rộng. Nguy cơ hàng hóa ùn đọng tại các cảng và trung tâm trung chuyển ở châu Âu và châu Á ngày càng rõ nét, làm gia tăng áp lực lên chuỗi cung ứng.

Công ty Chứng khoán Dầu khí (PSI) nhận định, thị trường vận tải dầu đang ghi nhận mức biến động mạnh nhất trong toàn bộ chuỗi giá trị dầu khí. Thậm chí, vận tải dầu còn chịu ảnh hưởng sâu hơn và kéo dài hơn so với giá dầu vốn thường phản ứng mạnh trong ngắn hạn. Việc tàu thuyển phải né tránh các khu vực rủi ro, kéo dài hải trình, gia tăng chi phí bảo hiểm và giảm hiệu quả khai thác đã khiến nguồn cung tàu khả dụng trên thị trường giao ngay bị thắt chặt rõ rệt, qua đó đẩy giá cước tăng nhanh.

Đáng chú ý, không chỉ giá cước vận tải giao ngay tăng mạnh, mà giá cước định hạn (time charter) cho các hợp đồng dài hạn cũng được điều chỉnh tăng. Diễn biến này cho thấy các chủ hàng và nhà thuê tàu đang định giá lại rủi ro địa chính trị ở mức dài hạn hơn, thay vì chỉ coi đây là một cú sốc tạm thời. Việc giá cước định hạn tăng phản ánh lo ngại rằng tình trạng bất ổn tại Trung Đông có thể kéo dài, buộc thị trường vận tải dầu phải thích nghi với mặt bằng chi phí cao hơn trong trung hạn.

Cổ phiếu vận tải dầu khí dậy sóng

Trên thị trường chứng khoán, nhóm cổ phiếu vận tải dầu khí trở thành tâm điểm của dòng tiền trong những phiên vừa qua. Tính từ phiên giao dịch đầu tiên sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán đến hết phiên 4/3, cổ phiếu PVT của Tổng công ty cổ phần Vận tải Dầu khí (PVTrans) ghi nhận mức tăng 46%, trong đó có nhiều phiên tăng hết biên độ. Diễn biến giao dịch cũng tích cực tại các cổ phiếu thuộc hệ sinh thái PVT. Cụ thể, thị giá cổ phiếu PVP của Công ty cổ phần Vận tải dầu khí Thái Bình Dương (PVTrans Pacific) tăng hơn 28%, trong khi thị giá PDV (Công ty cổ phần Vận tải và Tiếp vận Phương Đông Việt – PVT Logistics) và GSP (Công ty cổ phần Vận tải Sản phẩm khí quốc tế – Gas Shipping) cùng tăng xấp xỉ 16%.

Tương tự, thị giá cổ phiếu VOS của Công ty cổ phần Vận tải biển Việt Nam (Vosco) tăng 31%; thị giá VTO (Công ty cổ phần Vận tải Xăng dầu Vitaco) và VIP (Công ty cổ phần Vận tải Xăng dầu Vipco) lần lượt tăng 15% và 11%, cho thấy sự lan tỏa của dòng tiền trong nhóm cổ phiếu vận tải biển.

Thị trường kỳ vọng những doanh nghiệp vận tải dầu khí sở hữu đội tàu lớn, đa dạng và có năng lực mở rộng sẽ tận dụng được cơ hội hiện tại. Trong đó, PSI chỉ ra, PVTrans là doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ mặt bằng giá cước tàu tăng trên cả thị trường giao ngay và hợp đồng định hạn, nhờ đội tàu dầu và hoá chất quy mô lớn cùng cơ cấu hợp đồng linh hoạt.

Hiện PVTrans đang sở hữu đội tàu vận tải hàng lỏng lớn nhất Việt Nam với số lượng gồm 61 chiếc, tổng trọng tải gần 1,8 triệu DWT. Trong đó, Công ty có 3 tàu dầu thô; 6 tàu dầu sản phẩm; 19 tàu hoá chất; 18 tàu LPG; 14 tàu hàng rời và 1 tàu FSO/FPSO. Đáng chú ý, hơn 90% tàu của PVTrans đang vận chuyển trên các tuyến tàu quốc tế.

Năm 2026, Hội đồng quản trị PVT dự kiến tiếp tục đầu tư 1 – 2 tàu dầu (gồm dầu thô, dầu sản phẩm và dầu hóa chất) có trọng tải từ 19.000 – 120.000 DWT chưa thực hiện trong năm 2025, với giá trị khoảng 45 triệu USD. Song song đó, Công ty tiếp tục triển khai dự án đầu tư 1 – 3 tàu có trọng tải khoảng 19.000 – 140.000 DWT, với mức đầu tư dự kiến 85 triệu USD.

Theo định hướng, việc mở rộng đội tàu trong bối cảnh hiện nay được kỳ vọng sẽ giúp PVTrans nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng phạm vi khai thác trên các tuyến vận tải quốc tế và cải thiện hiệu quả hoạt động sản xuất – kinh doanh.

Lĩnh vực vận tải biển quốc tế đang là trụ cột trong hoạt động của PVT Logistics. Đến nay, PVT Logistics đang sở hữu đội tàu size 13.000 – 60.000 DWT khai thác tuyến quốc tế, bao gồm 5 tàu chở dầu/hoá chất và 5 tàu hàng rời. Trong những năm gần đây, PVT Logistics đã đẩy mạnh chiến lược trẻ hóa đội tàu, kết hợp đầu tư trực tiếp và thuê tàu trần đúng vào thời điểm giá tàu thấp. Về chiến lược sắp tới, Công ty sẽ tiếp tục đầu tư mở rộng đội tàu theo hướng trẻ hoá, hiện đại, đa dạng trọng tải; đồng thời, mở rộng thị trường vận tải quốc tế, tăng cường hợp tác với các đối tác chiến lược toàn cầu.

Hiện tại, Gas Shipping tập trung vận chuyển cho sản phẩm LPG cả tuyến trong nước và quốc tế, nhưng Công ty đánh giá quy mô đội tàu chưa đáp ứng được nhu cầu khách hàng trong các giai đoạn cao điểm, dẫn đến việc Công ty thường phải thuê thêm tàu ngoài để giải quyết nhu cầu vận chuyển trong ngắn hạn. Do đó, năm 2026, Công ty dự kiến triển khai đầu tư tàu chở sản phẩm khí (Ethylen/SR) hoặc tàu hoá chất khoảng 20.000 tấn để mở rộng thị trường. Đồng thời, Công ty cũng nghiên cứu phân khúc LNG nhằm đa dạng hóa hoạt động. Đây là phân khúc tiềm năng sẽ giúp Công ty nâng cao cạnh tranh trong và ngoài nước, đặc biệt là giảm phụ thuộc vào một phân khúc đơn lẻ.

Đối với Vosco, năm 2025, Công ty đã tiếp nhận 9 tàu mới, nâng tổng số tàu quản lý và khai thác lên 18 chiếc với tổng trọng tải khoảng 670.000 DWT, gần gấp đôi so với cuối năm 2024. Cơ cấu đội tàu hiện gồm 12 tàu hàng khô, hàng rời; 2 tàu container và 4 tàu dầu sản phẩm, hóa chất, hoạt động tại cả khu vực nội địa và quốc tế.

Trên cơ sở đó, năm 2026, Vosco dự kiến triển khai tiếp các dự án đầu tư đóng mới hoặc mua tàu resale, tập trung vào tàu hàng rời cỡ Ultramax (62.000 – 66.000 DWT), tàu dầu sản phẩm cỡ MR (50.000 DWT) và tàu container từ 1.000 – 1.800 TEUs. Điều này giúp Công ty tiếp tục gia tăng năng lực vận tải và mở rộng thị phần trên các tuyến quốc tế.

Kiều Trang